Nakliye ve lojistik sözlüğü
Sahada sık geçen terimlerin kısa açıklamaları. Bir terim eksikse bize yazın, ekleyelim.
A
- Açık kasa
- Üstü ve yanları kapalı olmayan, düz platform veya alçak kenarlı kasa. Vinçle yüklenen demir, makine ve inşaat malzemesinde kullanılır.
- ADR
- Tehlikeli maddelerin karayoluyla taşınmasına ilişkin uluslararası anlaşma ve buna bağlı kurallar bütünü.
- Ambar
- Çok sayıda göndericinin küçük yüklerini toplayıp belirli hatlara düzenli seferlerle taşıyan nakliye işletmesi.
B
- Bekleme ücreti
- Aracın yükleme ya da boşaltma noktasında anlaşılan süreden fazla beklemesi halinde talep edilen ek ücret.
- Boş araç ilanı
- Nakliyecinin, aracının boşalacağı yeri, tarihi ve tercih ettiği yönü duyurduğu ilan.
- Boş dönüş
- Aracın yükünü teslim ettikten sonra dönüş yolunu yüksüz yapması. Nakliyecinin en büyük maliyet kalemlerinden biridir.
C
- CMR
- Uluslararası karayolu taşımalarında kullanılan, taşıma sözleşmesini belgeleyen standart hamule senedi. Yurt dışına yapılan taşımalarda düzenlenir.
Ç
- Çekici
- Dorseyi çeken, yük kasası olmayan ağır vasıta. Tırın "kafa" kısmıdır.
D
- Damperli
- Kasası hidrolik sistemle kaldırılarak yükün dökülerek boşaltıldığı araç. Kum, çakıl, hafriyat ve dökme yüklerde kullanılır.
- Desi
- Hacmi büyük ama hafif gönderilerde ücretlendirmede kullanılan hacim ağırlığı birimi. En × boy × yükseklik (cm) çarpımının belirli bir sayıya bölünmesiyle hesaplanır.
- Dingil
- Araçta tekerlekleri birbirine bağlayan aks. Yasal yük sınırları dingil başına ve toplam ağırlık üzerinden belirlenir.
- Dorse
- Kendi motoru olmayan, bir çekiciye bağlanarak çekilen yük taşıma ünitesi. Yarı römork da denir.
- Dönüş yükü
- Nakliyecinin yükünü boşalttığı bölgeden kendi yönüne ya da bir sonraki rotasına doğru taşıdığı yük.
E
- e-İrsaliye
- İrsaliyenin elektronik ortamda düzenlenip iletilmesi. Belirli şartları sağlayan mükellefler için zorunludur.
- Emtia sigortası
- Taşınan malın (emtianın) taşıma sırasında uğrayabileceği hasar ve kayıplara karşı yapılan sigorta.
- Euro palet
- 120 × 80 cm ölçülerinde standart ahşap palet. EPAL olarak da bilinir. Standart tır dorsesine tek katta 33 adet sığar.
F
- Forklift
- Paletli yükleri kaldırıp taşımaya yarayan çatallı istif makinesi. Yükleme noktasında forklift olup olmadığı ilanda belirtilmelidir.
- Frigorifik
- Soğutma ünitesi olan, yükü belirli bir sıcaklıkta taşıyan kasa. Gıda, ilaç ve çiçek gibi soğuk zincir yüklerde zorunludur.
G
- Gabari
- Bir aracın yüküyle birlikte yasal olarak ulaşabileceği en büyük genişlik, yükseklik ve uzunluk ölçüleri.
H
- Hamule
- Taşınan yük, kargo. Hamule senedi taşınan yükü belgeleyen evraktır.
İ
- İrsaliye
- Malın sevkiyatı sırasında düzenlenen ve malla birlikte taşınan belge. Sevk irsaliyesi ve taşıma irsaliyesi olarak ikiye ayrılır.
K
- K1 yetki belgesi
- Ticari amaçla, ücret karşılığı yurt içi eşya taşımacılığı yapanların alması gereken yetki belgesi.
- Kamyonet
- Genelde 3,5 tona kadar yük taşıyan hafif ticari araç. Panelvan, pikap ve küçük kasalı modeller bu gruptadır.
- Kapalı kasa
- Sert duvarlı, kapalı yük bölmesi olan kasa tipi. Box kasa da denir. Yükü hava şartlarından ve hırsızlıktan iyi korur.
- Kırkayak
- Dört dingilli, genellikle 8x2 veya 8x4 tahrikli kamyon tipi. Tek parça kasası vardır, tıra göre daha kısa ama kamyona göre daha yüksek kapasitelidir.
- Komple taşıma
- Aracın tamamının tek bir müşterinin yüküne ayrıldığı taşıma şekli. İngilizcede FTL (Full Truck Load) denir.
- Konteyner
- Standart ölçülerde, gemi, tren ve kamyon arasında aktarılabilen çelik yük kutusu. En yaygınları 20 ve 40 feet olanlardır.
L
M
- Mega dorse
- İç yüksekliği standart dorseden fazla (yaklaşık 3 m) olan tenteli dorse. Hacimli ama hafif yükler için tercih edilir.
- Midilli
- Hafif kamyon sınıfındaki, 3,5–7,5 ton arası yük taşıyan araçlara sahada verilen ad.
N
- Navlun
- Bir yükün bir yerden başka bir yere taşınması için ödenen ücret. Karayolunda genelde sefer başı ya da ton/km üzerinden konuşulur.
O
P
- Parsiyel taşıma
- Bir aracın birden fazla müşterinin yüküyle paylaşılarak doldurulduğu taşıma şekli. LTL (Less Than Truck Load) olarak da bilinir.
R
- Rampa
- Kapalı kasa ve tenteli araçların arkadan yükleme yapabilmesi için araç zemini seviyesinde yapılmış yükleme platformu.
S
- Sevk irsaliyesi
- Malı gönderen tarafın düzenlediği, malın cinsini, miktarını ve alıcısını gösteren belge.
- Spanzet
- Yükü kasaya sabitlemek için kullanılan, cırcır (spanzet) mekanizmalı gergi kayışı.
- SRC belgesi
- Ticari araç sürücülerinin mesleki yeterliliğini gösteren belge. Eşya taşımacılığında yurt içi için SRC 4, uluslararası için SRC 3 istenir.
T
- Taşıma irsaliyesi
- Ücret karşılığı taşıma yapan nakliyecinin düzenlediği, taşınan mal ve taşıma bilgilerini içeren belge.
- Taşıyıcı sorumluluk sigortası
- Nakliyecinin, taşıdığı yüke verilen zarardan dolayı doğan yasal sorumluluğunu güvence altına alan sigorta.
- Tenteli
- Kasası branda (tente) ile örtülen, yanlardan ve üstten açılabilen araç ya da dorse tipi. Paletli ve genel yükte en yaygın kasa türüdür.
- Teslim tutanağı
- Yükün alıcıya teslim edildiğini, varsa eksik ve hasarları kayıt altına alan, taraflarca imzalanan belge.
- Tır
- Bir çekici ile ona bağlanan yarı römorktan (dorse) oluşan ağır vasıta. Halk arasında çekici-dorse kombinasyonunun genel adıdır.
Y
- Yük ilanı
- Taşınacak bir yükün güzergâh, tarih, ağırlık ve araç ihtiyacı gibi bilgileriyle yayınlandığı duyuru.